Kennismanagement
Thematiek van de Kenniskring
Kennismanagement (KM) is een middel - en geen doel op zich - om kennis te benutten en tot waarde te brengen. Het gaat hierbij om het zodanig organiseren van kennis dat de kennishuishouding op orde is en ‘het verschil kan maken’. Het gaat hierbij om het exploreren, creëren, vastleggen, beschikbaar maken, verrijken, verbeteren, verbinden, en productief aanwenden van kennis binnen en tussen organisaties.
Drie generaties Kennismanagement
De eerste generatie kennismanagement kenmerkt zich door het opslaan en optimaal distribueren van de ‘kennis die aanwezig is’ (‘stock’ - benadering). Het nadeel hiervan is dat de ‘eigenaar’ van de kennis en de plaats waar deze opgeslagen ‘los van elkaar’ komen te staan. Dit geeft allerlei gedrag- en benuttingproblemen (bijv: Van wie is deze kennis eigenlijk afkomstig? Is het een betrouwbare bron? Kan ik deze kennis wel vertrouwen?). De tweede generatie kennismanagement hanteert een flow - benadering. In deze benadering wordt kennis niet als een statisch, geautomatiseerd vast te leggen gegeven maar als een overtreffende trap van kennisuitwisseling beschouwd. Het gaat om verbindingen die ontstaan door interactie tussen mensen (I Link, Therefore I Am). Het gaat bij de tweede generatie kennismanagement om kennisbenutting van coöperatieve samenwerkingsverbanden. Bij coöperatieve samenwerkingsverbanden werkt men gezamenlijk aan bepaalde activiteiten, maar als een partij besluit uit dit verband te stappen voelen de overige partijen nauwelijks ‘pijn’. Het gaat over ‘los - vaste’ verbindingen. Bij collaboratieve samenwerkingsverbanden zijn de partijen als het ware met elkaar verstrengeld en soms zelfs tot elkaar ‘veroordeeld’. Als een partij opstapt leidt dit tot écht waardeverlies omdat er kennis verdwijnt die niet makkelijk te vervangen of kopieerbaar is. Inmiddels zijn de contouren van derde generatie kennismanagement al duidelijk zichtbaar. Bij collaboratieve samenwerkingsverbanden gaat het om het slim afstemmen, verbinden en verzilveren van de vermogens van individuen, de kracht van het collectief (d.w.z. het type organisatievorm waarin men werkt: groep, project, team, netwerk, community) en de ondersteunende informatietechnologie (bijv. web 2.0 software toepassingen zoals wiki’s, social networking, podcasts, blogs, peer - to - peer netwerken). Software maakt het mogelijk om de interne en externe kennisstromen te organiseren om sneller, innovatiever flexibel en creatiever te kunnen opereren. Hierbij is het zaak dat een organisatie in staat is zichzelf tijdig te revitaliseren.
Ruimte voor lerend presteren
Nu leert elke organisatie, ongeacht haar wijze van functioneren. Leren betekent dat we nieuwe informatie, kennis en ervaring tot ons nemen - of transformeren - dan wel bekende ingeslepen kennis en ervaring ‘(on)bewust vergeten’. Het gaat om het benutten van de mogelijkheden om van elkaar te leren op een open en interactieve wijze. Of dit leren zal resulteren in een verbetering of vernieuwing, kan echter niet van te voren worden bepaald. Het is dus zaak om uit te zoeken wat het leerproces stimuleert dan wel verhindert. Vaak wordt de lerende organisatie(”learning organization”) als een eindresultaat gezien van een intensief proces van (af)leren en organisatieverandering. Echter het creëren van een lerende organisatie is een continu leerproces (”het is nooit af”) en kent eigenlijk geen eindpunt. Organisatieleren (”organizational learning”) heeft betrekking op hoe organisaties hun formele en informele leerprocessen inrichten. Om in een organisatie te kunnen presteren heb je ruimte nodig. Dit klinkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. ‘De ruimte die mensen nodig hebben, krijgen ze meestal niet; de ruimte die ze wèl krijgen doet er vaak niet toe’ zegt lector Frank Lekanne Deprez, ‘we hebben tot op heden alles georganiseerd, behalve ruimte.’ Het vormt ‘the last frontier’ van management. Het begrip ruimte is weliswaar aantrekkelijk, maar meestal wordt in organisaties vooral de beperkingen van ruimte (in plaats en tijd) en het overwinnen ervan benadrukt.